ความหมายของการเรียนรู้ | องค์ประกอบที่ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ | ทฤษฎีการเรียนรู้



ความหมายของการเรียนรู้


นิยามของการเรียนรู้ (Learning) นั้นมีอยู่มากมาย นักจิตวิทยาทั้งหลายได้ให้ข้อสังเกตเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของการให้นิยาม และพวกเขามีความเห็นว่า การเรียนรู้ หมายถึง การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมต่าง ๆ ที่คงทนถาวร ซึ่งการเปลี่ยนแปลงนั้นเป็นผลมาจากประสบการณ์ ( Baron, 1989 : 136) และไม่ว่าคำจำกัดความจะเป็นไปในลักษณะไหนการเรียนรู้ทั้งหลายก็จะมีลักษณะสำคัญ 2 ประการ





1. นิยามทั้งหลายมีความเห็นพ้องกันว่า การเรียนรู้

หมายถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมหรือการกระทำ หรืออย่างน้อยที่สุดก็เป็นการเปลี่ยนแปลงศักยภาพ (potential) เมื่อมีพฤติกรรมเกิดขึ้นอย่างแน่นอน และถ้าการเปลี่ยนแปลงนั้นไม่สามารถแสดงออกมาให้เห็นได้หรือไม่สามารถสรุปได้ว่าการเรียนรู้นั่นเกิดขึ้นซึ่งจะเป็นไปได้ในเมื่อการกระทำในขึ้นต้นของสิ่งเหล่านั้นเป็นเพียงข้อสมมติ (assumed) ดังจะเห็นได้จากครูที่สอนนักเรียน เมื่อครูทำการทดสอบเพียงหน่วยหนึ่งของการเรียน และนักเรียนไม่สามารถตอบคำถามเริ่มต้นในหน่วยนั้นได้ ซึ่งในบางครั้งอาจเป็นไปได้ว่า ข้อสมมตินั้นอาจไม่สมเหตุสมผลก็ได้

2. นิยามของการเรียนรู้ทั้งหลายเห็นพ้องกันว่า

การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเป็นผลจากการฝึกหรือประสบการณ์ ข้อจำกัดดังกล่าวนี้จะเป็นการเสริมหรือแสดงให้เห็นว่า ความคิดที่ตรงกันข้ามกับความคิดที่เป็นที่นิยมในปัจจุบัน มีความคิดว่าวัยเด็กไม่ใช่วัยที่จะเรียนรู้ได้ดีที่สุด (Childhood is not “golden age for learning”) กล่าวคือ เมื่อร่างกายของเราไปปะทะกับสิ่งแวดล้อม จะเกิดการเรียนรู้ขึ้นทันทีทันใดนั้นแล้ว วัยเด็กไม่ใช่วัยที่มีการเรียนรู้ที่ดีที่สุด จากการศึกษาในเรื่องนี้แล้วได้ชี้ให้เห็นว่า อัตราการเรียนรู้ของสิ่งใหม่ ๆ จะเพิ่มขึ้นจากวัยทารกไปสู่วัยที่จะปฏิบัติตนได้ดีเต็มที่ (maturity) คือ ราว ๆ ตอนต้นของอายุ 20 ปี จากนี้ต่อไปอีก 10 หรือ 15 ปี การเรียนรู้แทบจะคงที่เรื่อย ๆ ไป พอหลังจากนี้ไปแล้วมันก็จะค่อย ๆ เสื่อมลงทีละน้อย

องค์ประกอบที่ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้


การเรียนรู้จะได้ผลดีย่อมขึ้นอยู่กับองค์ประกอบสำคัญบางประการ ที่ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ ได้แก่
1. วุฒิภาวะ (Maturity)

หมายถึงลำดับขั้นของความเจริญงอกงาม หรือพัฒนาการของบุคคลที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ โดยไม่ต้องอาศัยสิ่งเร้า หรือการฝึกฝนใดๆ วุฒิภาวะของแต่ละบุคคลจะพัฒนาไปตามลำดับวัย ทั้งทางร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ และสังคม วุฒิภาวะเป็นภาวะของการบรรลุถึงขั้นสุดยอดของการเจริญเติบโตเต็มที่ในระยะใดระยะหนึ่ง และพร้อมที่จะประกอบ กิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งได้เหมาะสมกับวัย ซึ่งการเปลี่ยนแปลงไปตามธรรมชาตินี้ไม่จัดว่าเป็นการเรียนรู้ แต่จะช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียน โดยเตรียมความพร้อมและฝึกทักษะเบื้องต้นให้ สมกับวัย

2. ความพร้อม (Readiness)

เป็นปัจจัยสำคัญที่ต้องคำนึงถึงในการเรียนรู้เพื่อช่วยให้ผู้เรียนได้รับประโยชน์มากที่สุดจากการเรียนรู้ การที่จะเรียนรู้ทักษะอย่างใดอย่างหนึ่งได้รวดเร็วและเกิดผลดีผู้เรียนจะต้องมีความพร้อม หากถูกบังคับให้เรียนรู้สิ่งใดสิ่งหนึ่งในขณะที่ยังไม่มีความพร้อม ผู้เรียนมักจะเกิดความคับข้องใจและมีทัศนคติที่ไม่ดีต่อสิ่งนั้น

3. แรงจูงใจ (Motivation)

เป็นความปรารถนาและเป็นแรงผลักดันที่จะทำให้ผู้เรียนเกิดความต้องการที่จะเรียนรู้ และส่งผลให้การเรียนรู้นั้นได้ผลสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

4. การเสริมแรง (Reinforcement)

เมื่อผู้เรียนได้เรียนรู้แล้วแสดงพฤติกรรมออกมา และได้รับการเสริมแรง จะรู้สึกพึงพอใจ และการเสริมแรงนั้นจะเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการเชื่อมโยงระหว่างสิ่งเร้ากับปฏิกิริยาตอบสนองมากขึ้น จึงแสดงพฤตินั้นบ่อยขึ้น

5. การถ่ายโยงการเรียนรู้ (Transfer of Learning)

การเรียนรู้สิ่งใหม่บางอย่าง ถ้าได้อาศัยประสบการณ์เดิมเป็นพื้นฐานจะช่วยให้การเรียนรู้สิ่งใหม่นั้นดีขึ้นเพราะผู้เรียนจะเชื่อมโยงความรู้ในครั้งก่อนมาใช้กับการเรียนรู้ครั้งใหม่ จึงทำให้เรียนรู้สิ่งใหม่ได้เร็วขึ้น

2. พฤติกรรมด้านกล้ามเนื้อ ด้านทักษะและการใช้อวัยวะต่างๆ (Psychomotor Domain)

เป็นการเรียนรู้เพื่อให้เกิดความชำนาญ และเกิดทักษะในการเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อ เช่น การอ่าน การพูด การเขียน การเล่นดนตรี กีฬา การแสดงออกทางศิลปะ เป็นต้น

3. พฤติกรรมด้านอารมณ์หรือความรู้สึก (Affective Domain)

เป็นพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงทางด้านจิตใจ เช่น เกิดความพอใจ ศรัทธา ชื่นชม เกิดรสนิยม ซาบซึ้งและเห็นคุณค่า ฯลฯ

กระบวนการการเรียนรู้Lee J. Cronbach (1963 อ้างถึงใน ดวงเดือน ศาสตรภัทร, 2546) มีหลักการและแนวคิดเกี่ยวกับพฤติกรรมการเรียนรู้ว่า จะต้องประกอบไปด้วยสิ่งสำคัญ 7 ขั้นตอน คือ
1. สถานการณ์ (Situation)หมายถึง สิ่งแวดล้อมหรือบรรยากาศที่เอื้ออำนวย
2. ลักษณะประจำตัวของบุคคล (Personal Characteristics) หมายถึง ความพร้อม ความสามารถ ความถนัด ความสนใจ สติปัญญา
3. เป้าหมาย (Goal) ทำหน้าที่เป็นตัวกำหนดทิศทาง เป็นแรงกระตุ้นหรือแรงจูงใจ
4. การแปลความหมาย (Interpretation)เป็นการใช้ประสบการณ์ การรับรู้หรือความรู้เดิม ตีความสิ่งที่เรียนรู้ เพื่อให้เกิดความคิด ความเข้าใจ และวางแผนที่จะแสดงพฤติกรรมต่อไป
5. การลงมือกระทำ (Action)เป็นการแสดงพฤติกรรมตอบสนองตามแผนที่วางไว้
6. ผลการกระทำ (Consequence) เมื่อแสดงพฤติกรรมแล้วได้ผลที่น่าพึงพอใจ ก็สามารถยึดถือเป็นแนวปฏิบัติได้ แต่ถ้าเกิดความล้มเหลว อาจต้องมีการแก้ไขปรับปรุง ทบทวนแปลความหมายใหม่
7. ปฏิกิริยาต่อความผิดหวังหรือล้มเหลว (Reaction to thwarting)ถ้าการกระทำได้ผลบรรลุเป้าหมายพฤติกรรมนั้นก็สิ้นสุดลง แต่ถ้าเกิดความผิดหวังล้มเหลวอาจเกิดปฏิกิริยาแสดงออกมาได้ 2 ลักษณะ คือ ปรับปรุงแก้ไข (Adaptive) ดื้อรั้น (Non-Adaptive) หรือ ใช้กลวิธานในการป้องกัน
ตนเอง (Defense Mechanism) ซึ่งเป็นการหาวิธีการปรับตัวจากความไม่สบายใจที่ผิดหวังล้มเหลว หลักการของการเรียนรู้การเรียนรู้เป็นเรื่องหนึ่งที่วงการจิตวิทยาให้ความสนใจเป็นอย่างมาก นักจิตวิทยาทั้งหลายได้พยายามศึกษาถึงแนวความคิดของนักจิตวิทยารุ่นเก่า มีการปรับปรุง ขยาย และเพิ่มเติม ทำให้เกิดหลักการเรียนรู้ขึ้นมากมายหลายแบบ

ทฤษฎีการเรียนรู้


ทฤษฎีการเรียนรู้เป็นแนวคิดที่นักจิตวิทยาได้ค้นคว้าทดลองแล้วสรุปเป็นหลักการ ซึ่งมี มากมายหลายทฤษฎีและมีชื่อเรียกแตกต่างกันไป จึงได้ทำการรวบรวมและจัดกลุ่มไว้ดังนี้

ทฤษฎีการสร้างความสัมพันธ์ต่อเนื่อง (Associative Theory)

หรือ ทฤษฎีการเรียนรู้แบบพฤติกรรมนิยม (Behavioral Learning Theories) เน้นการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นโดยอาศัย ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเร้าและการตอบสนอง โดยอินทรีย์จะต้องสร้างความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเร้าและการตอบสนองอันนำไปสู่ความสามารถในการแสดงพฤติกรรม กลุ่มทฤษฎีนี้แยกย่อยออกเป็น 2 กลุ่มดังนี้

1.1 ทฤษฎีการเรียนรู้แบบวางเงื่อนไข (Conditioning Theories)หมายถึง การเรียนรู้ ที่เกิดเนื่องมาจากการตอบสนองของบุคคลที่มีต่อสิ่งเร้าตั้งแต่ 2 สิ่งขึ้นไป โดยสิ่งเร้าหนึ่งเป็นสิ่งเร้าที่ไม่มีอิทธิพลให้เกิดพฤติกรรมที่ต้องการ คือไม่สามารถให้ใครตอบสนองมาได้ถ้าไม่มีเงื่อนไข เรียกว่า “สิ่งเร้าที่ต้องวางเงื่อนไข” (Condition Stimulus) หรือสิ่งเร้าเทียม ส่วนสิ่งเร้าหนึ่งคือ สิ่งเร้าที่อินทรีย์แสดงความพึงพอใจสามารถแสดงออกมาได้เองเรียกว่า“สิ่งเร้าที่ไม่ต้องวางเงื่อนไข” (Unconditioned Stimulus) หรือสิ่งเร้าแท้ เหตุที่ต้องนำทั้งสิ่งเร้าแท้และเทียมมาเข้าคู่กัน ทำให้เกิดพฤติกรรมที่ต้องการ ก็เพื่อให้การตอบสนองนั้นดึงออกมาจนมีความมั่นคงถาวร แม้จะนำสิ่งเร้าแท้หรือสิ่งเร้า ที่ไม่เป็นเงื่อนไขออกไปแล้ว การตอบสนองเช่นเดิมยังคงอยู่ เรียกว่าได้เกิดการเรียนรู้แล้ว ทฤษฎี การเรียนรู้แบบวางเงื่อนไขสามารถแยกได้เป็น 2 พวกคือ

- ทฤษฎีการวางเงื่อนไขแบบคลาสสิค (Classical Conditioning)

ผู้ที่ทำการศึกษาทดลองในเรื่องนี้คือ พาฟลอฟ (Pavlov) ทำการศึกษาทดลองกับสุนัข โดยฝึกสุนัขให้ยืนนิ่ง อยู่ในที่ตรึงในห้องทดลอง ที่ข้างแก้มของสุนัขติดเครื่องมือวัดระดับการไหลของน้ำลาย การทดลองแบ่งออกเป็น 3 ขั้น คือ ก่อนการวางเงื่อนไข ระหว่างการวางเงื่อนไข และหลังการวางเงื่อนไข

พาฟลอฟ อธิบายว่า โดยธรรมชาติแล้วอินทรีย์จะมีการเชื่อมโยงกับสิ่งเร้าบางอย่าง กับการตอบสนองบางอย่างตั้งแต่เกิด แล้วพัฒนาขึ้นเรื่อย ๆ สิ่งเร้าอาจเกิดตามธรรมชาติหรือเกิดแบบอัตโนมัติ สิ่งเร้าประเภทนี้เรียกว่า "สิ่งเร้าที่ไม่ได้วางเงื่อนไข" (Unconditioned Stimulus = UCS) การสอบสนองที่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติหรือโดยธรรมชาติ เรียกว่า "การตอบสนองที่ไม่ได้วางเงื่อนไข" (Unconditioned Response = UCR) เช่น

- การเคาะสะบ้าทำให้เกิดการกระตุก

- การเคาะ นั้นถือว่าเป็นสิ่งเร้าที่ไม่ได้วางเงื่อนไขและการกระตุกที่เกิดขึ้น เป็นการตอบสนองที่ไม่ได้วางเงื่อนไข

- หากนำสิ่งเร้าที่ไม่ได้วางเงื่อนไขมาเข้าคู่กับ สิ่งเร้าที่เป็นกลาง เช่น เสียงกระดิ่งโดยที่จะสั่นกระดิ่งทุกครั้งที่เคาะหัวเข่า หลังจากนั้นจะพบว่า มีการกระตุกเกิดขึ้นเมื่อได้ยินเสียงกระดิ่ง โดยที่ไม่ต้องเคาะสะบ้าหัวเข่า

- พาฟลอฟ เรียกปฏิกิริยานี้ว่า การวางเงื่อนไข (Conditioning) เสียงกระดิ่งตอนแรกเป็นสิ่งเร้าที่เป็นกลาง ต่อมากลับมีผลให้เกิดการกระตุก เรียกว่า สิ่งเร้าที่วางเงื่อนไข (Conditioned Stimulus = CS) และเรียกการตอบสนองที่เกิดขึ้นว่า การตอบสนองที่เกิดจากการวางเงื่อนไข (Conditioned Response = CR)

ทฤษฎีการวางเงื่อนไขแบบต่อเนื่อง (Contiguous Conditioning or Contiguity Theory)
กัทรีและเพื่อน เป็นผู้ศึกษาค้นคว้าทฤษฎีนี้ ทฤษฎีของเขาได้รับอิทธิพลจากทฤษฎีการวางเงื่อนไขแบบคลาสสิค เขาเชื่อว่าการเรียนรู้จะเกิดขึ้นเมื่อสิ่งเร้ากับการตอบสนองเกิดขึ้นเกือบพร้อมๆ กัน หรือเวลาเดียวกัน คำว่า "contiguity" หมายถึงสิ่งเร้าที่กระทำพร้อมกันหรือเวลาเดียวกันกับการตอบสนองและถ้าสิ่งเร้านั้นเกิดขึ้นอีกในเวลาต่อมา การเชื่อมโยงระหว่างสิ่งเร้านั้นกับการตอบสนองนั้นยังคงอยู่เช่นนั้นตลอดไปจนกว่าจะมีเงื่อนไขใหม่ต่อสิ่งเร้านั้นต่อในรูปใหม่จึงจะเกิดขึ้นการเชื่อมโยงนี้แม้ว่าจะเป็นการเรียนรู้ที่เกิดจากการกระทำเพียงครั้งเดียวก็สามารถตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่ปรากฎทันทีไม่จำเป็นจะต้องมีการฝึกหัด หลักการอื่นที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ที่น่าสนใจ มีดังต่อไปนี้ คือ
|1) กฎของการกระทำครั้งสุดท้าย (Low of Recency)
หมายความว่า ถ้าการเรียนรู้เกิดขึ้นแล้ว การกระทำเพียงครั้งเดียวซึ่งเป็นการกระทำครั้งสุดท้ายจะยังคงอยู่ เมื่อสภาพการณ์นั้นเกิดขึ้นใหม่อีกบุคคลก็จะกระทำหรือปฏิบัติเหมือนกับที่เคยกระทำในครั้งสุดท้ายไม่ว่าการกระทำนั้นจะถูกหรือผิดก็ตาม แต่ถ้าในครั้งสุดท้าย เมื่อประสบการแก้ปัญหานั้นไม่ได้ แทนที่จะ แก้ปัญหาวิธีอื่นกลับเลี่ยงปัญหา เมื่อสถานการณ์นั้นเกิดขึ้นใหม่พบว่าก็จะเลี่ยงปัญหานั้นอีก การเลี่ยงปัญหามิใช่เป็นวิธีการเรียนรู้ที่ถูกต้องแต่ก็จัดเป็นการเรียนรู้ในการปฏิบัติบางสิ่งบางอย่าง
2) หลักการเกี่ยวกับการเลิกพฤติกรรมที่ทำเป็นนิสัย (The Breaking of Habits)
กัทรีได้แนะนำวิธีการเปลี่ยนพฤติกรรมที่น่าสนใจคือ
- การให้สิ่งเร้าที่เป็นเงื่อนไขเพิ่มขึ้นทีละน้อย โดยมิให้ผู้นั้นรู้ตัว จะทำให้ไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้านั้น
ในทางลบ
- การให้สิ่งเร้าที่เป็นเงื่อนไขซ้ำ ๆ จนกระทั่งเกิดความเหนื่อยก็จะหยุดทำพฤติกรรมนั้น ๆ และอาจมีพฤติกรรมใหม่เกิดขึ้นแทน
3) การให้สิ่งเร้าที่เป็นเงื่อนไขใหม่แทนสิ่งเร้าเงื่อนไขเดิม
เช่น ชายคนหนึ่งไม่สบายใจ เมื่อมีปัญหาจะหาทางออกด้วยการฟังวิทยุ ทำให้เขารู้สึกคลี่คลายขึ้น ต่อมาเมื่อมีปัญหาอีกเขาใช้เวลาด้วยการอ่านหนังสือ จากนั้นการอ่านหนังสือหรือการฟังวิทยุ จะเป็นแนวทางใหม่ในการตอบสนอง เมื่อมีปัญหาไม่สบายใจ เมื่อการใช้สิ่งเร้าเงื่อนไขใหม่แทนเงื่อนไขเดิม
4) การเชื่อว่ารางวัลไม่ช่วยให้การตอบสนองเพิ่มขึ้น แต่จะช่วยไม่ให้การตอบสนองอ่อนกำลังลง
ส่วนการลงโทษมีผลต่อการเรียนรู้คือมีผลทำให้บุคคลนั้นปฏิบัติอย่างหนึ่งอย่างใดออกมา โดยให้ข้อคิดในการลงโทษดังนี้
- การลงโทษสถานเบาอาจทำให้ผู้ถูกลงโทษตื่นเต้นแต่ยังทำพฤติกรรมนั้นต่อไป
- การเพิ่มการลงโทษอาจจะทำให้ผู้ถูกลงโทษเลิกนิสัยนั้น
- ถ้ายังคงมีการลงโทษต่อไปการลงโทษจะทำหน้าที่เป็นเสมือนแรงขับที่กระตุ้นให้ผู้นั้นตอบสนองต่อสิ่งเร้าจนกว่าจะหาทางลดความเครียดได้
- ถ้าเกิดนิสัยไม่ดีแล้วลงโทษการลงโทษจะทำให้มีพฤติกรรมอื่นตามมาหลังจากถูกลงโทษดังนั้น ควรขจัดพฤติกรรมไม่ดีก่อนการลงโทษ



1231778375.gif1231778375.gif1231778375.gif